Mardin Emineddin Külliyesi: Hami ve Mimari

Article disponible en ligne à l'adresse : http://www.edebiyatdergisi.hacettepe.edu.tr/index.php/EFD/article/view/1196 ; International audience ; Bu çalışmanın konusunu Mardin kent merkezinde bulunan Emineddin Külliyesinin mimari özelliklerinin incelenmesi ve yapıya adını veren Emineddin'in kim olduğuna dair görüşlerin tartışılması oluşturmaktadır. Emineddin Külliyesi, mescid, medrese, bîmâristan, zâviye, yazlık namazgâh, hamam, çeşme ve selsebîlden oluşmaktadır ve eğimli bir arazi üzerinde topografyaya uygun bir yerleşim düzeni yansıtmaktadır. Emineddin Külliyesini mimarlık ve sanat tarihi açısından değerlendiren araştırmacılar, külliyenin inşasına Mardin Artuklu emiri Emineddin İlgazi (ö. 1092) tarafından başlanmış olduğunu ve kardeşi Necmeddin İlgazi (H. 502-516 / 1108/1109-1122/23) tarafından devam ettirildiğini ileri sürmektedir. Külliyenin yapımı böylece 11. yüzyılın sonu ve 12. yüzyıl başı arası bir döneme tarihlendirilmekte ve Mardin'deki en erken tarihli Artuklu yapısı olarak nitelendirilmektedir. Emineddin Külliyesinin yapım tarihi ve banisi ile ilgili olarak ilk defa Abdüsselam Efendi (1785-1843) tarafından ileri sürülen ve daha sonra tüm araştırmacılar tarafından kayıtsız şartsız kabul gören bu görüşün sorgulanması ve kaynaklar ışığında tartışılması bu makalenin öncelikli hedeflerindendir. Bu makale Emineddin külliyesinin Artuklu beylerinden biri olduğu varsayılan Emineddin İlgazi adına değil bir din adamı olan Şeyh Emineddin adına Artuklu beylerinin mali hamiliğinde yaptırılmış bir tarikat yapısı olduğu tezini savunmaktadır. Bu nedenle külliye Mardin'de Artuklu beyleri tarafından kendi adlarına yaptırılan ve özenli taş işçiliği yansıtan yapılardan farklı olarak mütevazi ve münzevi özellikler yansıtmaktadır. Bu çalışmada, ayrıca, külliyeyi oluşturan yapılar betimlenerek mimari özellikleri analojik değerlendirme yapılarak tartışılacaktır. Ünver'in 1938'de ve Altun'un 1967 yılında yayınladıkları planlar, çizimler ve fotoğraflar ile külliyeyi daha önce incelemiş araştırmacıların görüşlerine başvurularak, ...