Samostanowienie jako element rehabilitacji osób z niepełnosprawnością intelektualną – rola podstawowych potrzeb psychologicznych ; Self-determination as part of the rehabilitation of people with intellectual disabilities - the role of basic psychological needs

Osoby z niepełnosprawnością intelektualną często napotykają różne bariery, które utrudniają im doświadczanie samostanowienia – podstawowego prawa każdego człowieka. Dominujące obecnie w pedagogice specjalnej paradygmaty: pozytywnie ukierunkowany oraz humanistyczny pozwoliły na zmianę postrzegania osób z niepełnosprawnością intelektualną, uznawanych dotychczas za zaburzonych, biernych, niezdolnych do podejmować decyzji o sobie, jako jednostki sprawcze – zdolne do samostanowienia. Niniejszy artykuł ma na celu przybliżenie Teorii Działania Sprawczego, której opracowanie opierało się o doniesienia empiryczne zwracające uwagę na istotę samostanowienia w życiu osób z niepełnosprawnościami. Zwrócono również uwagę na fundamentalne znaczenie podstawowych potrzeb psychologicznych w procesie wspierania samostanowienia i poprawy jakości życia tychże osób. Aby podjąć bardziej precyzyjne i zindywidualizowane oddziaływania rehabilitacyjne niezwykle istotna jest obecność rzetelnych narzędzi pomiarowych. Zatem pokrótce przedstawiono Basic Psychological Needs Satisfaction and Frustration Scale – Intellectual Disability (BPNSFS-ID), będące propozycją niderlandzkich badaczy. Biorąc pod uwagę rezultaty dotychczasowych badań podkreślających znaczenie podstawowych potrzeb psychologicznych dla samostanowienia osób z niepełnosprawnościami, istnieje potrzeba opracowania polskich narzędzi do pomiaru potrzeby autonomii, kompetencji i relacji oraz kwerenda zagranicznych propozycji programów wspierających ich zaspokojenie. ; People with intellectual disabilities often face various barriers that make it difficult for them to experience self-determination - a fundamental right of every human being. The positivist and humanistic paradigms currently dominant in special education have made it possible to change the perception of people with intellectual disabilities, hitherto regarded as disturbed, passive, unable to make decisions about themselves, as causal individuals - capable of self-determination. This article aims to introduce Causal ...